Choroba Hashimoto, czyli przewlekłe limfocytowe zapalenie gruczołu tarczowego jest najczęstszym rodzajem zapalenia tarczycy  oraz najczęstszą przyczyną pierwotnej niedoczynności tarczycy. Hashimoto jest schorzeniem autoimmunologicznym, powodującym niszczenie  własnych komórek przez gruczoł tarczowy. Ponadto występowanie choroby autoimmunologicznej zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju innych schorzeń o tym podłożu.

Choroba ta występuje znacznie częściej u kobiet, niż u mężczyzn, szacuje się, że dotyczy ona
5 % populacji kobiet i 1 % populacji mężczyzn.

Początek choroby jest trudny do uchwycenia, rozpoznania  zazwyczaj dokonuje się w zaawansowanym stadium, gdzie występują objawy niedoczynności gruczołu tarczowego. Rozpoznanie opiera się o stwierdzenie zwiększonego stężenia przeciwciał skierowanych przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty – TPO) oraz współistniejących objawów.

Leczenie Hashimoto opiera się na substytucyjnym podawaniu L- tyroksyny oraz stosowaniu odpowiedniego postępowania dietetycznego.

U większości chorych obserwuje się występowanie nadwagi / otyłości, zaburzeń profilu lipidowego, chorób sercowo – naczyniowych, miażdżycy oraz cukrzycy, jednak czynniki sprzyjające rozwojowi tych schorzeń można skutecznie modyfikować przy pomocy diety.

Dieta osób cierpiących na Hashimoto powinna opierać się na zasadach prawidłowego odżywiania, a więc 4 – 5 posiłków dziennie, ostatni posiłek 3 godz. przed snem, taki rozkład posiłków nie spowoduje obniżenia tempa przemiany materii, który jest mechanizmem adaptacyjnym w czasie choroby. Głównym założeniem diety dla osób z Hashimoto powinien być zwiększony udział białka pełnowartościowego, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz węglowodanów o niskim indeksie glikemicznym. Udział białka powinien stanowić ok. 15 – 20%, a nawet 25% energii diety, powinno ono pochodzić z produktów takich jak mięso, ryby, owoce morza oraz jaja, natomiast produkty mleczne oraz mleko powinny być spożywane w ilościach umiarkowanych w ilościach, gdyż zawarta w nich kazeina wykazuje duże właściwości antygenowe, co w przypadku Hashimoto nie jest korzystne.  W diecie chorych zwraca się szczególna uwagę na ilość i jakość spożywanych kwasów tłuszczowych.  Należy zwiększyć udział w diecie nienasyconych kwasów tłuszczowych pochodzących z produktów takich jak: oleje roślinne, awokado, orzechy, pestki oraz ryby. Szczególną uwagę przykłada się do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega 3, które m. in. Zwiększają wrażliwość tkanek na działanie hormonów tarczycy, dobrym źródłem tych kwasów są ryby oraz oleje: lniany, rzepakowy oraz oliwa z oliwek. W związku z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej występującymi w przypadku chorób tarczycy zaleca się ograniczenie ilości węglowodanów w diecie oraz wybór produktów o niskim indeksie glikemicznym, które wpływają na normalizację stężenia glukozy we krwi. Zdecydowanie polecane są węglowodany złożone ze względu na większą zawartość witamin i składników mineralnych oraz błonnika, szczególnie polecane są produkty takie jak kasze, razowe makarony, pełnoziarniste pieczywo. Ponadto wymienione produkty stanowią doskonałe źródło błonnika pokarmowego, którego odpowiednia podaż w diecie osób chorych na Hashimoto może złagodzić objawy związane z występowaniem zaparć często towarzyszących chorobom tarczycy. Co więcej frakcja rozpuszczalna błonnika pokarmowego korzystnie wpływa na regulacje gospodarki lipidowej (redukcja cholesterolu całkowitego i  LDL – chol.) oraz obniżenie glikemii poposiłkowej i stężenia insuliny, z tego względu w diecie należy uwzględnić siemię lniane, orzechy i nasiona, pieczywo pełnoziarniste, warzywa oraz jabłka. Konieczne jest wyeliminowanie z diety produktów przetworzonych oraz cukru i słodyczy.

W diecie osób chorych na Hashimoto niezbędna jest odpowiednia podaż takich składników jak: jod, selen, żelazo, cynk, witamina D oraz witaminy antyoksydacyjne. Jod jako składnik hormonów tarczycy odgrywa szczególną rolę w jej prawidłowym funkcjonowaniu oraz funkcjonowaniu całego organizmu. Produkty dostarczające jodu to owoce morza oraz ryby, szczególnie dużo jest go w dorszu i halibucie. Kolejnym pierwiastkiem kluczowym w diecie chorych jest selen, który jako składnik enzymu dejodynaza uczestniczy w aktywacji hormonów tarczycy ( tyroksyna T4 ⟶ trójjodotyronina T3). Dobrym źródłem tego pierwiastka są ryby (tuńczyk, dorsz, halibut), skorupiaki, jaja, mleko i produkty mleczne oraz orzechy brazylijskie. Żelazo jest pierwiastkiem wchodzącym w skład enzymu odpowiadającego za syntezę hormonów tarczycy – peroksydazy jodującej. Ponadto jego odpowiednia podaż chroni przed wystąpieniem niedokrwistości, dobrym źródłem żelaza są wołowina, cielęcina, jaja, produkty zbożowe oraz zielone warzywa liściaste. Cynk w sposób pośredni uczestniczy w metabolizmie białek, tłuszczów i węglowodanów, wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, a jego niedobór powoduje obniżenie tempa metabolizmu hormonów tarczowych. Do źródeł pokarmowych cynku zalicza się jaja, kaszę gryczaną, pestki dyni oraz pieczywo pełnoziarniste. Ze względu na swoje właściwości immunomodulujące witamina D wpływa na komórki układu odpornościowego, ponadto jej prawidłowe stężenie u osób z Hashimoto wspomaga jelitowe wchłanianie wapnia. Do produktów bogatych w tę witaminę należą ryby, oleje oraz w mniejszym stopniu produkty mleczne (masło). Istotnym elementem diety osób z chorobami tarczycy są witaminy antyoksydacyjne (A, E i C), które przeciwdziałają wolnym rodnikom, co więcej dieta uboga w witaminę A oraz jod w większym stopniu może przyczynić się do rozwoju niedoczynności u osób z chorobą Hashimoto. Produktami będącymi źródłem antyoksydantów są czerwone, zielone oraz pomarańczowe warzywa i owoce oraz żółtko jaj i mięso.

W diecie osób cierpiących na chorobę Hashimoto należy zwrócić szczególną uwagę na produkty zawierające substancje goitrogenne (wolotwórcze), substancje te mają zdolność wiązania jodu przez co uniemożliwiają syntezę hormonów tarczowych. Największe stężenie goitrogenów znajduje się w soi oraz w warzywach kapustnych, brokułach, kalafiorze, rzepie, a w mniejszych ilościach w truskawkach, szpinaku i prosie. Niekorzystne działanie substancji wolotwórczych może się uaktywnić przy dużym spożyciu produktów je zawierających i jednoczesnym niedoborze jodu. Obróbka termiczna inaktywuje goitrogeny nawet o 30%, dlatego przy właściwej podaży jodu oraz selenu dopuszczalne jest umiarkowane spożycie produktów je zawierających. Całkowita eliminacja wyżej wymienionych produktów z diety nie jest wskazana, gdyż zawierają one wiele innych substancji odżywczych, jak składniki mineralne i witaminy. Jedynie soja i jej pochodne nie powinny znajdować się w diecie osób cierpiących na choroby tarczycy, gdyż mogą one zaburzać wchłanianie leków i negatywnie wpływać na gruczoł tarczowy.

Liczne doniesienia naukowe wskazują na występowanie związku pomiędzy chorobami autoimmunologicznymi a spożyciem glutenu, w związku z czym warto rozważyć zasadność wprowadzenia diety bezglutenowej u chorych na Hashimoto. Wprowadzenie diety bezglutenowej może zmniejszyć stymulację układu immunologicznego i przyczynić się do wyciszenia procesu zapalnego, lecz jest to kwestia indywidualna u każdego pacjenta, a zastosowanie takiej diety powinno być skonsultowane ze specjalistą.